Het verlangen naar een bloemetje in huis is van alle tijden. Jan Breughel de Oude schilderde rond 1600 al uitbundige boeketten vol bloemen. Niet dat iemand ooit zo’n boeket in het echt kon zien, hij zette gewoon bloemen uit verschillende seizoenen bij elkaar in één grote bos. Meer een wens, een droom of illusie dan de werkelijkheid.
Bij mijn ouders hing een schilderij, nou ja, een poster, van Vincent van Gogh: een bloeiende amandelboom. Hij schilderde dit voor zijn pasgeboren neefje Vincent Willem, bloesem, symbool voor nieuw leven. Dat laatste kwam er zeker, bij mijn ouders. Anders had ik dit niet kunnen schrijven. Op foto’s uit die tijd zijn mijn broertjes en ik netjes gekamd en gekleed in een korte broek, maar wel met een overhemd aan en een stropdas voor. We werden gekleed, op de korte broek na, als kleine volwassenen.
Alles hier en nu beschikbaar?
Op foto zien mijn grootouders er ook echt oud uit. Oude mensjes. Heel anders dan wat we nu in populaire programma’s zien. Daarin trekken mensen op leeftijd Europa rond en vieren ze volop het leven. Gekleed in eenzelfde outfit als jongvolwassenen. Voorheen waren de kinderjaren kort, je moest snel gaan werken, je volwassen gedragen en de ouderdom kwam met gebreken. Nu doen populaire programma’s alsof het hele leven lang een eindeloze pubertijd is. Vrij van belemmeringen en vooral vrij van verplichtingen.
Reclame doet ons geloven dat alles hier en nu beschikbaar is. Bloemen en aardbeien in de winter. Dat gun je toch jezelf? De wereld van seizoenen, met tijden van bloesem, bloei, vruchten, rust en afsterven houdt de reclame ver buiten ons. Reclame houdt de illusie in stand dat alles probleemloos mogelijk is. De werkelijkheid is anders. De sierteelt bijvoorbeeld gebruikt jaarlijks 1,2 miljoen kilo gif. Dat is een halve kilo per huishouden. Elk jaar. Daardoor sterven insecten uit, bijen, vlinders, mieren, vliegen, wormen.
Opgezogen met de stofzuiger
Voor de landbouw levert dat grote problemen op, maar ook voor mensen zijn de gifstoffen schadelijk. Uit onderzoek blijkt dat het grootste aantal pesticiden niet op de gewassen of in de grond te vinden is, niet in de lucht of in het water, maar gewoon in huis. In ons huisvuil, in het stof, opgezogen met onze stofzuiger. Blijkbaar spoelt en waait het weg in de buitenlucht, maar in onze goed geïsoleerde huizen blijft het liggen en stapelt het zich op. Hoe komt het dan in huis? We lopen het mee naar binnen, maar andere belangrijke bronnen zijn onze huisdieren (vlooienbandjes) en helaas boeketten. Sprint adviseert dan ook om handschoenen te dragen wanneer je sierbloemen snijdt en boeketten niet te schikken of te snijden op de plek waar je je eten klaarmaakt. Want de gezondheidsrisico’s worden steeds duidelijker. Kans op alzheimer, dementie, longklachten en hartritmestoornissen, vooral voor de risicogroepen, zoals baby’s, zwangere vrouwen, zieken en ouderen.
Ruime regels
Je zou verwachten dat de wetgever burgers beschermt. Er mag geen elektrisch apparaat verkocht worden zonder dat het uitgebreid getest is. Maar bij gewasbeschermingsmiddelen zijn de regels erg ruim. Tests worden bijvoorbeeld gedaan per werkzame stof, maar ze worden gebruikt in cocktails. Dat is als de alcoholist die zegt: ‘Ik drink maximaal één glas per dag. Bij het ontbijt een glas belletjes, dan een glas wijn, een portje en een glas sherry bij de koffie, bij de lunch een pilsje en een lager, in de middag een klein glaasje jenever, en een glas whisky, een likeurtje bij het eten en ’s avonds een glaasje cognac, en om de dag af te sluiten een glas brandewijn. Steeds maar één glas. Prima binnen de regels toch?’ Fabrikanten bevelen een intensief gebruik aan (op kalender), of dat nu nodig is of niet. Alsof fabrikanten van pijnstillers je adviseren om dagelijks te slikken om te voorkomen dat je hoofdpijn zou krijgen. En ja, dat werkt. Zeker voor de winsten van de fabrikant. Maar of het gezond is?
Tenslotte is er weinig toezicht. Bij acht inspecties in 2024 bleek dat vijf telers niet volgens de regels handelden en verboden middelen gebruikten. Niet bekend is of dit in de sierteelt was of in een van de andere landbouwsectoren. Kortom, wet- en regelgeving en het toezicht beschermen nu vooral de fabrikant, niet de consument.
Bewustzijn neemt toe
Gelukkig is er wel verandering op komst. In 2015 riep Paus Franciscus met Laudato Si de mensheid op om de schepping te beschermen en armen het recht op een waardig leven te geven. Paus Leo XIV roept op om druk uit te oefenen op politici om strengere milieuwetten aan te nemen. Het bewustzijn neemt toe. Televisieprogramma Radar bijvoorbeeld besteedt hier regelmatig aandacht aan, dagblad Trouw (12 februari 2025) en de Consumentengids (augustus 2025) vroegen zich af waar een gifvrij boeket te koop is. Amersfoort en andere gemeenten op de Utrechtse Heuvelrug deden in 2000 het gif in de ban. Onkruid in de openbare ruimte wordt daar nu met machines verwijderd. Meer recent is dat de Franse regering binnen twee jaar honderden pesticidevergunningen moet herzien, omdat de toekenning is gebaseerd op verouderde onderzoeken. Een mooie overwinning van het Pesticide Netwerk, PAN, Europa.
Vraag en koop biologische bloemen
In Nederland geeft de gemeente De Fryske Marren het goede voorbeeld. Zij heeft al een verbod ingesteld op uitbreiding van niet-biologische sierteelt en werkt aan een spuitvrije bufferzone van 250 meter van scholen en huizen. Ook op de Amersfoortse markt is de verandering zichtbaar. Een van de bloemenhandelaren heeft een duidelijk zichtbare afdeling biologische bloemen. Hij wilde in deze nieuwsbrief niet worden genoemd, want, zo zei hij, ‘collega’s hebben ook wel biologische boeketten. Als je erom vraagt’. Dat is precies de sleutel tot succes. Als genoeg mensen erom vragen, en ook kopen, gaat de sector het aanbieden. Dat is wat we promoten. Voor de aarde, voor onze kinderen. Vraag en koop biologische bloemen. Doe dat wel in het seizoen. Een paar wintermaanden zonder maakt dat we er daarna weer des te meer van kunnen genieten.
Inleiding op de avond ‘zonder bloemen de winter door’, gehouden door Boudewijn Hogeboom
